سەرچاوە: گۆڤاری فۆرین ئەفێرز 
وتارێکی مایکل هۆرۆڤیتز
بەروار: ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦
ناونیشانی وتار: چۆن ئێران شێوازی جەنگی گۆڕی: وانەکانی بەکارهێنانی 'بارستەی ورد' لەلایەن تارانەوە

هەڵسەنگاندنی سەرچاوە

مایکل هۆرۆڤیتز پرۆفیسۆری کورسیی ڕیچارد پێرییە لە زانکۆی پێنسلڤانیا و جێگری پێشووی یاریدەدەری وەزیری بەرگریی ئەمریکا بووە بۆ پەرەپێدانی هێزەکان. ناوبراو پێشتر لەسەر پرسی بڵاوبوونەوەی توانای سەربازی نووسیویەتی و بە داهێنەری دەستەواژەی "بارستەی ورد" (Precise Mass) دادەنرێت. فۆرین ئەفێرز لە پێشەنگی گۆڤارەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکایە، و وتارەکە شیکارییەکی سەربازیی قووڵە لەسەر دۆکتۆرینی جەنگ، نەک تەنیا ڕاپۆرتێکی ئۆپەراسیۆنیی ڕۆژانە.

تێزی سەرەکی

جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران ئەو گۆڕانکارییەی دووپاتکردەوە کە پێشتر لە شەڕی ئۆکراینادا دەرکەوتبوو: داهاتووی جەنگ بەستراوەتەوە بە چەمکی "بارستەی ورد"، کە بریتییە لە بەکارهێنانی چەکی وردپێک بە ژمارەی ئێجگار زۆر و تێچووی کەم، وەک درۆنە خۆکوژەکان و مووشەکەکان. دەوڵەتە لاوازەکان لە ئێستادا دەتوانن تێچووی زۆر قورس بەسەر هێزە گەورەکاندا بسەپێنن، گەرووە ستراتیژییەکان بخەنە مەترسییەوە، و تەنانەت دوای بەرکەوتنی گورزی سەربازیی فراوانیش، هاوسەنگیی بەرپەرچدانەوە دروست بکەن. دەوڵەتە کەم‌تواناکان چیتر بەهۆی نەبوونی توانای داراییەوە لە گۆڕەپانی ململانێی سەربازی وەلا نانرێن.

بەڵگە و داتاکانی گۆڕەپانی شەڕ

هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر هەزاران ئامانج، سەرکردە باڵاکانی ئێرانیان کوشت و ژێرخانێکی سەربازیی بەرفراوانیان وێران کرد. سەرەڕای ئەوەش، دەسەڵاتی ئێران توانی بمێنێتەوە، جێگرەوە بۆ بەرپرسە سەربازییەکانی دابنێتەوە، تواناکانی ڕێکبخاتەوە، هێرشی پێچەوانە ئەنجام بدات و گەرووی هورمز دابخات. هۆکاری سەرەکیی ئەم خۆڕاگرییە، وەبەرهێنانی پێشوەختەی تاران بوو لە دروستکردنی ژمارەیەکی ئێجگار زۆر لە درۆن و مووشەکی هەرزان بەڵام وردپێک، لە پاڵ پەرتکردنی هێڵەکانی بەرهەمهێنان و ژێرخانی سەربازیی ژێرزەمینی.

نایەکسانیی هاوکێشەی تێچووی جەنگ

لە ڕووی ئابوورییەوە، توانای هێرشبەری بە تەواوی پێش توانای بەرگری کەوتووە؛ بۆ نموونە تێچووی درۆنێکی وەک شاهید-١٣٦ نزیکەی ٣٥ هەزار دۆلارە، لە کاتێکدا مووشەکێکی بەرگریی ئاسمانیی پاتریۆت نزیکەی ٤ ملیۆن دۆلار لەسەر ئەمریکا دەکەوێت. ئەم هاوکێشەیە بووەتە هۆی بەکارهێنان و کەمبوونەوەی مەترسیداری کۆگاکانی مووشەکی بەرگریی ئاسمانیی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی.

سوپای ئەمریکا هێشتا پشتی بە سیستەمە سەربازییە زۆر ئاڵۆز، پێشکەوتوو و یەکجار گرانبەهاکان بەستووە کە بەرهەمهێنانیان بە ژمارەی زۆر، کات و بودجەیەکی زۆری دەوێت. لە هەمان کاتدا سستیی کارگێڕیی پێنتاگۆن و ئەو شێوازە مەشق و تاکتیکانەی لەسەر ئەم سیستەمە گرانبەهایانە داڕێژراون، بوونەتە ڕێگر لە بەردەم گونجانی خێرا لەگەڵ تەکتیکی چەکی هەرزان بە ژمارەی بەرفراوان.

لێکەوتە ستراتیژییە فراوانەکان

- بڵاوبوونەوەی مۆدێلەکە: ئەم مۆدێلە سەربازییە لە تەشەنەسەندندایە و لەلایەن کۆریای باکوور، چەندین وڵاتی ئەوروپی و ئاسیایی، و دەوڵەتانی کەنداوەوە پەرەی پێ دەدرێت.
- درێژەکێشانی شەڕەکان: جەنگەکانی ئەم سەردەمە زیاتر شێوازی داخوران و درێژخایەن بەخۆیانەوە دەگرن.
- گۆڕینی لۆژیکی بەرگریی ئاسمانی: پێویستە سیستەمەکانی بەرگری بەرەو بەکارهێنانی مووشەکی هەرزان، چەکی وزەی ئاراستەکراو (لێزەر) و سیستەمەکانی مایکرۆوەیڤی توانابەرز هەنگاو بنێن؛ چونکە سیستەمی ئێستا لە ڕووی ئابوورییەوە بەرگەی درێژەکێشانی جەنگ ناگرێت.
- پێویستیی گۆڕانکاری لە نێو پێنتاگۆندا: ئەمریکا پێویستی بە بەرهەمهێنانی بارستەی هەرزانی هێرشبەری و بارستەی هەرزانی بەرگری هەیە، هاوکات لەگەڵ ئەنجامدانی چاکسازی لە شێوازی بەڕێوەبردندا. بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد بۆ دیاریکردنی ئامانجەکان، سەرەڕای سوودەکانی، چارەسەری یەکلاکەرەوە نییە و مەترسیی هەڵەکردن و پشتبەستنی کوێرانەی بە سیستەمە ئۆتۆماتیکییەکان لەگەڵدایە.
- بەسەرچوونی دۆکتۆرینە کۆنەکان: ئەو پێشبینی و دۆکتۆرینانەی لە سەردەمی جەنگی سارد و دوای جەنگی کەنداو (١٩٩١) باو بوون، کە پێیان وابوو دەکرێت بە سیستەمی پێشکەوتووی تەقلیدی لە ماوەیەکی کورتدا یەکلاییبوونەوەی سەربازی بەدەستبهێنرێت، چیتر کاراییان نەماوە.

هەڵسەنگاندنی ستراتیژی

ئەم شیکارییە جەنگی ئێران وەک بەڵگەیەک دەبینێت لەسەر ئەوەی کە "بارستەی ورد" لە ئێستادا بووەتە تایبەتمەندییەکی پێکهاتەیی و هەمیشەیی لە جەنگی هاوچەرخدا، نەک دیاردەیەکی کاتی. ئەمە هۆشدارییەکی ڕوونە بۆ دامەزراوەی بەرگریی ئەمریکا: بەردەوامبوون لە پشتبەستن بە کەرەستەی زۆر گرانبەها و ژمارە سنووردار، واشنتۆن دەخاتە دیوە دۆڕاوەکەی هاوکێشەی تێچووی جەنگ بەرامبەر ئەو نەیارانەی توانای دروستکردنی بارستەی چەکی هەرزانیان هەیە. خۆگونجاندن لەگەڵ ئەم واقیعە نوێیە تەنیا بە دەستکەوتنی تەکنەلۆژیا ناکرێت، بەڵکو پێویستی بە بەرهەمهێنانی بەرفراوانی سیستەمی هەرزان و گۆڕینی کەلتووری سەربازی هەیە لە نێو پێنتاگۆندا.